Het egoïsme van Marc De Vos

Het onmogelijke was bijna gebeurd. Zonder ingrijpen van de Nederlandse, Belgische en Luxemburgse regeringen waren Fortis en Dexia failliet geweest en waren miljoenen mensen het grootste deel van hun spaargeld kwijt geweest.

Al sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw verkondigen de neoliberalen dat de mensheid alle heil mag verwachten van de deregulering, die werd ingezet door Reagan en Thatcher. Nu vertellen heel wat onder hen plots een ander verhaaltje. De staat moet ingrijpen om een katastrofe te voorkomen, zoals die welke gevolgd is op de beurskrisis van 1929.

Een van die neoliberalen is Marc De Vos, docent aan de RUG, die in een artikel in "De Morgen" van 2 oktober een pleidooi hield voor regulering.

Als neoliberaal hoedt hij er zich uiteraard voor ons ekonomisch sisteem kapitalisme te noemen. Hij heeft het over marktekonomie, waarbij men zich kan afvragen of hij nu echt niet weet dat de markt zo oud is als de mensheid en bestaan heeft in alle ekonomische sistemen en dat het dus onzin is te spreken over een marktekonomie, omdat een ekonomie zonder markt niet kan bestaan. Maar het is niet over deze al dan niet gewilde onnozelheid dat ik het hier wil hebben, maar over een zinnetje, dat mijn aandacht getrokken heeft, omdat het tiperend is voor de schijnheiligheid van de neoliberalen. Het luidt: "Hebzucht en egoïsme zijn niet eigen aan de markt, ze zijn eigen aan de mens."

De mens is dus volgens onze neoliberale prof van nature een egoïst. Daarin heeft hij overschot van gelijk. Hij had er ook nog kunnen aan toevoegen dat de mens een kuddedier is. Ook dat is een onweerlegbaar feit.

Als het kapitalisme stand blijft houden, dan is dat inderdaad een gevolg van het egoïsme en de kuddegeest van de mens. Het kan geen kwaad daar eens even bij stil te staan.

De vraag is nu waarom Marc De Vos niet oproept om het egoïsme te bestrijden, zoals velen dat al heel de geschiedenis pogen te doen. Het kristendom is daar het bekendste voorbeeld van, maar lang niet het enige.

Er zijn twee mogelijkheden. De eerste is dat Marc De Vos gelooft dat het egoïsme zo ingebakken zit in de natuur van de mens dat het onuitroeibaar is. De mens kan zijn egoïsme niet de baas. Tijdens een debat op de laatste Gentse Feesten zei hij dat de mens heel slim is, zo slim dat hij in staat is het probleem van de opwarming van de aarde op te lossen zonder dat er een einde hoeft te komen aan de ekonomische groei. Maar ondanks die slimheid zou de mens dus niet in staat zijn zijn egoïsme uit te roeien.

De tweede mogelijkheid is dat Marc De Vos gelooft dat de mens dankzij zijn grote slimheid wel in staat is om zijn egoïsme te bedwingen. Dan is de vraag natuurlijk, waarom hij geen bijdrage levert in de strijd tegen het egoïsme, dat al zoveel onheil aangericht heeft.

Kwatongen zullen beweren dat hij daar geen belang bij heeft, gezien hij als Westerse prof niet behoort tot de verworpenen der aarde. Het kapitalisme is voor hem een goede zaak.

Wat verder spreekt Marc De Vos zich uit tegen een heksenjacht tegenover de verantwoordelijken voor de krisis van het financiële kapitalisme. Zo iets zou heel ver kunnen gaan, als we onder verantwoordelijken ook hen zouden verstaan, die de neoliberale hervormingen vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw hebben doorgevoerd of zelfs alleen maar gepropageerd. Ook Vandenbroucke zou dan een probleem hebben.

Maar onze regeringen zijn zo wijs geweest het volk te bedaren door Fortis en Dexia gedeeltelijk te nationaliseren. Wat een vreselijk woord toch voor onze neoliberalen! Want gesteld dat deze banken failliet gegaan waren, dan was een plotse volksopstand niet meer onmogelijk in onze toch zo rustige en vreedzame samenleving en de geschiedenis leert, wat er in dergelijke omstandigheden zoal allemaal kan gebeuren.

Tijdens de Franse Revolutie zijn bijvoorbeeld heel wat vooraanstaanden van het omvergeworpen regime een kopje kleiner gemaakt. Waarom zou die geschiedenis zich vandaag niet kunnen herhalen, wanneer miljoenen mensen van de ene dag op de andere in de armoede zouden terechtkomen, hoewel zij heel hun leven hard gewerkt hebben en politici en professoren hen voorgehouden hebben dat hard werken gelukkig maakt?

Maar die ramp zal voorlopig niet gebeuren. Onze regeringen hebben ons ervoor behoed.