Belastingparadijzen: Yves en Didier, geen gerommel in de marge

Vorige week opende Nicolas Sarkozy de aanval op banken die van belastingparadijzen gebruik maken. Hij noemde het ’niet normaal’ dat banken waarvan de leningen door de staat gegarandeerd worden, vanuit belastingparadijzen blijven werken. Dominique Strauss-Kahn, voorzitter van het IMF, stelt voor ‘jacht te maken op de belastingsparadijzen’ en de Franse Premier François Fillon vindt dat ‘zwarte gaten zoals de offshore centra moeten verdwijnen’. In de VS heeft presidentskandidaat Barack Obama een wetsvoorstel met de naam ‘Stop Tax Haven Abuse’ neergelegd in de Senaat. Het is duidelijk: de tijd is rijp om af te rekenen met belastingparadijzen. De vraag is of de liberalen in België meer willen dan wat rommelen in de marge. Voor sp.a is een nieuw financieel systeem niet mogelijk zonder de kankers van het oude systeem weg te snijden. Wij willen een wereld zonder belastingparadijzen.

Waarom belastingparadijzen aanpakken?

Rijke particulieren en grote ondernemingen maken gebruik van belastingparadijzen om belastingen te ontwijken en te ontduiken. Dit is een aantasting van de fiscale rechtvaardigheid: terwijl rijken en machtigen ontsnappen aan hun belastingsplicht, draaien gewone inkomens op voor de belastingen waarmee overheden hun overheidsopdrachten financieren. Belastingparadijzen zijn niet alleen aantrekkelijk wegens hun lage belastingtarieven, maar ook omdat er zo goed als geen regulering is. Transparant zijn ze al evenmin, ze weigeren inlichtingen te verstrekken aan de autoriteiten van andere landen. Je doet er met andere woorden wat je wil. Daardoor faciliteren belastingparadijzen het opzetten van complexe en risicovolle financiële structuren zoals Special Investment Vehicles.

Dergelijke fondsen beleggen met geleend geld als onderpand. Ze worden buiten de balans gehouden om deze niet te ‘vervuilen’. Heel wat banken zoals Bear Stearns, Northern Rock en Fortis hebben gigantische verliezen veel te lang verborgen kunnen houden door via belastingparadijzen te werken. Belastingparadijzen zijn dus ook mee verantwoordelijk voor de huidige financiële crisis. Een derde reden om belastingparadijzen aan te pakken is omdat ze het mogelijk maken dat dictators en hun entourage miljarden dollars aan internationale hulp en andere inkomsten van de schatkist afleiden naar geheime bankrekeningen waarna het zelden te recupereren valt. John Christensen: ‘Onder dictator Abacha had de centrale bank van Nigeria een bestendige opdracht om elke dag vijftien miljoen dollar over te boeken naar zijn Zwitserse bankrekening’. Verduistering op die schaal is volgens Christensen onmogelijk zonder een infrastructuur van financiële specialisten in belastingparadijzen, die geld verdienen door het bieden van een interface tussen criminaliteit en de gewone financiële systemen. Volgens Christensen waren ongeveer honderd banken verspreid over de hele wereld betrokken bij Abacha’s plunderingen waaronder grote namen als Citigroup, BNP Paribas en Crédit Suisse. Raymond Baker van het Center for International Policy, schrijft dat jaarlijks vijftig miljard dollar uit de Derde Wereld wegvloeit naar belastingparadijzen.

Wat is de omvang van het probleem?

Met het Liechtensteinschandaal werd begin dit jaar voor het grote publiek duidelijk dat de problematiek van de belastingparadijzen veel groter is dan velen dachten. Het Duitse gerecht startte een onderzoek bij minstens 700 rijke Duitsers die in Liechtenstein enkele miljarden euro’s verstopt hielden voor de fiscus. De omvang van het dossier heeft velen de ogen geopend. Toch is dit slechts het topje van de ijsberg. Tax Justice Network schat op basis van gegevens van de Bank for International Settlements en McKinsey & Company dat in 2005 voor meer dan 11.500 miljard US$ aan vermogen ‘offshore’, en dus ver weg van de belastingdiensten, onderdak gevonden heeft. Dit is ongeveer 1/3 van het BBP van de wereld.

Er zijn ook steeds meer aanwijzingen dat ook vanuit België op grote schaal gebruik gemaakt wordt van belastingparadijzen. Sinds november 2005 vliegt VLM dagelijks op het Eiland Man vanuit Brussel en Antwerpen. Dit bekende belastingparadijs telt 76.000 inwoners en meer dan 30.000 geregistreerde ondernemingen. Op de bankrekeningen staat ongeveer 46 miljard euro spaargeld geparkeerd.
Uit onderzoek van SOMO, de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen, blijkt dat Fortis eind 2007 meer dan 700 dochterbedrijven in belastingparadijzen telde. Test-aankoop telde bij Dexia 49 dochterondernemingen in belastingparadijzen, bij KBC 33 en bij ING 16. Tenslotte nog dit hallucinant bedrag: in het derde kwartaal van 2005 bedroegen de toegekende kredieten van Belgische banken aan vennootschappen in belastingparadijs Jersey 22,2 miljard €. Dit is meer dan de kredieten aan vennootschappen in enig ander land.

De problematiek van de belastingparadijzen is dus niet marginaal, integendeel, en de redenen om belastingparadijzen aan te pakken zijn legio. De kanker die belastingparadijzen zijn, is uitgezaaid tot in de kern van het internationale financiële systeem. Zoals gezegd is, wat sp.a betreft, een nieuw financieel systeem niet mogelijk zonder de kankers van het oude systeem weg te snijden. De vraag is of de liberalen in België meer willen dan wat rommelen in de marge.

• Eerste test: bankgeheim opheffen.

  Op initiatief van Duitsland en Frankrijk vond vorige week dinsdag in Parijs overleg plaats tussen zeventien landen over de strijd tegen belastingparadijzen. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) moet tegen volgend jaar haar zwarte lijst van belastingparadijzen herzien. De Duitse minister van Financiën, Peer Steinbrück, vindt dat Zwitserland op de lijst hoort te staan wegens gebrek aan samenwerking. Volgens de Franse minister van begroting Eric Woerth heeft het bankgeheim zijn grenzen bereikt. Hij vindt het ’veelzeggend’ dat Zwitserland afwezig was op de bijeenkomst. Ook Luxemburg en Oostenrijk bleven weg van de vergadering. België was er wel. De vraag is welke standpunten staatssecretaris Clerfayt (MR) er in naam van België heeft ingenomen. Willen de liberalen in het kader van de spaarrichtlijn ook echt afstappen van bronheffing en dus bankinlichtingen uitwisselen met andere landen? Als we willen dat belastingparadijzen transparanter worden, zullen eerst België, Luxemburg en Oostenrijk het bankgeheim moeten opheffen. Hier kan België een cruciale rol spelen. Minister Reynders en zijn liberale vrienden zullen kleur moeten bekennen en kunnen zich niet blijven verschuilen achter Luxemburg en Oostenrijk.

• Tweede test: geen dubbelbelastingverdragen met belastingparadijzen.

  Tien jaar geleden al deed de OESO een aantal aanbevelingen om het gebruik van belastingparadijzen tegen te gaan. De OESO legt daarbij veel nadruk op internationale informatie-uitwisseling. Landen worden afgeraden dubbelbelastingverdragen te sluiten met belastingparadijzen en in de plaats informatie-uitwisselingsverdragen te onderhandelen. Maar wat doet Reynders nu? Hij probeert verschillende dubbelbelastingverdragen met belastingparadijzen zoals Macao, Seychellen en het Eiland Man door de regering te sluizen. Geen enkele OESO-lidstaat sluit op dergelijke systematische manier belastingverdragen met belastingparadijzen. In de wandelgangen van de OESO vraagt men zich af wat België bezielt. Een dubbelbelastingverdrag heeft als doel dubbele belasting te vermijden. Door dergelijke verdragen met belastingparadijzen te sluiten vermijd je geen dubbele belasting, maar vermijd je belasting tout court. Op enig ethisch besef zijn minister Reynders en zijn liberale vrienden niet te betrappen. Binnen enkele weken vertrekt een Belgische delegatie naar Soedan om een verdrag af te ronden. Wat hebben onze mensen bij Financiën daar in hemelsnaam te zoeken? Ik heb daarnet reeds beschreven welke vuile rol belastingparadijzen spelen bij de onderontwikkeling van landen. België legitimeert onrechtstreeks een regering die verantwoordelijk is voor wat er in Darfoer gebeurt. De Belgische verdragen met belastingparadijzen zorgen ervoor dat vuil geld van lieden zoals Omar Al-Bashir kan worden doorgesluisd naar fiscale paradijzen. En dat terwijl de MR ook de Minister van Ontwikkelingssamenwerking in deze regering levert.

• Derde test: Kamerresolutie uitvoeren.

  Minister Reynders blijft niet alleen dubbelbelastingverdragen afsluiten met belastingparadijzen, hij legt alle aanbevelingen van de Kamer naast zich neer. Twee jaar geleden werd een resolutie van mij over belastingparadijzen goedgekeurd nadat sp.a veel water in de wijn had gedaan. Ook MR en een meerderheid van de VLD keurde de resolutie goed. De CD&V onthield zich. In die resolutie werd de regering opgedragen een aantal aanbevelingen uit te voeren. Zo wordt gevraagd om, naar het voorbeeld van Frankrijk en de VS, een onafhankelijke studie te bestellen over het gebruik van belastingparadijzen vanuit België. Daar bovenop werd gevraagd een gespecialiseerde eenheid bij de fiscus op te richten om belastingontduiking en -ontwijking via belastingparadijzen aan te pakken. Die gespecialiseerde eenheid moet constructies met belastingparadijzen in kaart brengen en maatregelen ontwikkelen om zulke constructies tegen te gaan. Daarnaast moet ze systemen op poten zetten om personen die belastingparadijzen gebruiken te kunnen identificeren. In Ierland heeft men zo’n dienst opgericht en in het eerste volle jaar na haar oprichting heeft die 650 miljoen euro opgebracht. Van de uitvoering van de resolutie is nog niets in huis gekomen. Ook dit bevestigt de onwil van Reynders om belastingparadijzen en diegenen die er gebruik van maken aan te pakken. Ik ben benieuwd of de financiële crisis en de vele oproepen om belastingparadijzen aan te pakken enige invloed zullen hebben op de liberalen.

• Tenslotte is er nog de vierde en laatste test: zullen de liberalen en christendemocraten instemmen met een parlementaire onderzoekscommissie over de financiële crisis?

  Die onderzoekscommissie moet wat sp.a betreft ook nagaan op welke manier en in welke mate onze banken gebruik maken van belastingparadijzen. De onderste steen moet boven gehaald worden. Dat Reynders en Leterme dit potje gedekt willen houden belooft niet veel goeds voor de toekomst.