Hoe de wittebroodsweken gebruiken?

De toeloop naar het Lafayette Park tegenover het Witte Huis, zelfs vooraleer John McCain in zijn toespraak zijn nederlaag toegaf, kwam spontaan tot stand. De menigte was multiraciaal, in meerderheid blank en jong. Uitgelaten juichend ’OBAMA - OBAMA’ was zij van een generatie die hunkert naar een reden tot hoop. Die jonge Amerikanen beantwoordden Obama’s heldere oproep om het cynisme en de verdeeldheid zaaiende politiek, door Karl Rove en de Republikeinen gedurende de laatste twintig jaren als kunstvorm op punt gesteld, achterwege te laten.

De vreugde met de overwinning, deze keer een overtuigende, bracht mensen samen over gans het omvangrijke land tot een collectieve ontboezeming die, voor enkele uren en wellicht voor enkele dagen meer, de vrees voor de op de loer liggende werkloosheid en economische ineenstorting zal wegdrukken. Velen overwonnen resterende raciale angst die in het verleden met succes werd aangewakkerd door rechts, en zij verbonden hun lot met een 47 jarige Afro-Amerikaan die, zonder gedetailleerd programma, beloofde de acht jaren van doctrinaire politiek van de vrije markt die verantwoordelijk was voor het verdwijnen van werkgelegenheid en van leefgemeenschappen, tot geschiedenis te verwijzen.

Obama vroeg mensen een stem uit te brengen voor hoop, terwijl John McCain inspeelde op hun angst. Maar angst en hoop duwden samen de Republikeinen naar buiten: de mensen die, geïnspireerd door Obama, een nieuw post-partizaan tijdperk wilden ingaan, werden vervoegd door hen die vreesden voor totale armoede door nog eens vier jaren van Republikeinse graai-ideologie. Wellicht had de slogan die Obama onvermoeibaar iedere dag van de laatste drie maanden herhaalde, dat een overwinnig voor McCain met nog eens vier jaren van George Bush zou overeenkomen, het meeste effect.

Een bevrijdende loutering

Voor de columnist hier was dat uur waarin hij deel had aan die gemeenschappelijke ontboezeming in Lafayette Park, een uur van persoonlijke loutering. Meerdere gevoelens kwamen samen: vreugde omdat een Zwarte man werd verkozen; geluk omdat zij die zoveel miserie in de wereld hadden gebracht eindelijk werden buitengezet zoals vuilnis - wat ze zijn; een vreemd maar aangenaam gevoel al vierend op een plaats te staan waar ik in het verleden zo dikwijls stond te protesteren tegen de U.S. politiek; en, inderdaad, een subversieve hoop dat een echte verandering toch nog mogelijk zou kunnen zijn.

Het is juist dat tegen het einde van de campagne de economie de erg impopulaire Irak oorlog had verdrongen als voornaamste electorale kwestie. Toch was, meer dan wat ook, de oppositie tegen de oorlog verantwoordelijk voor Obama’s overwinning in Iowa; deze overwinning gaf hem een stuwkracht die hij niet meer kwijtraakte. Op dat magische ogenblik in Lafayette Park was deze oude anti-imperialistische waakhond hier ’besmet’ met “onverschrokken durf uit hoop”, om het met Obama’s campagne refrein te zeggen. Misschien, misschien maar, was dat één van die tijden waarin “alles wat stevig bleek, kon vervliegen”, om het met Marx’ woorden te zeggen.

Een ruimte voor wezenlijke verandering is misschien het grootst met betrekking tot de economie, waarvoor de Bush equipe bepaalde maatregelen van regeringstussenkomst heeft genomen, maatregelen die zij hartstochtelijk haat maar die ze wel moest opleggen bij gebrek aan alternatief. De verkiezing heeft Obama een stevig mandaat gegeven om een politiek tot stabilisering van het kapitalisme om te buigen tot een politiek die het welzijn van het volk bevordert. Het is niet de vraag of er ruimte is voor vernieuwing, wel is het de vraag of Obama vérder zal gaan en hervormende stappen zal zetten in eigendomsrecht en in de regelgeving van de economie. Zullen wij eenvoudigweg een terugkeer meemaken van een ouderwets Keynesianisme of zullen we tenslotte beslissende stappen zetten naar een sociaal democratisch regime dat de markt werkelijk ondergeschikt maakt aan de gemeenschap? Dat hij, naar men zegt, zichzelf zou omringd hebben met Democratische neoliberalen zoals Larry Summers, Robert Rubin en Paul Volcker is verontrustend maar op dit ogenblik nauwelijks alarmerend. Obama weet dat de stemuitslag een referendum was tegen neoliberalisme, zowel van de dogmatische ’Reagan’ variëteit als van de meer pragmatische ’Clinton’ soort.

Buitenlandse politiek

De buitenlandse politiek is een andere kwestie. Eén van de sleutel thema’s waar Obama op hamerde tijdens de campagne was dat de Irak oorlog een verkeerde oorlog is en dat Afghanistan de plek is waar men in het zand de grens moet trekken tegen Al-Qaeda en hun bondgenoten, de Taliban. Om McCain en rechts buiten spel te zetten was hij allicht van oordeel dat dit standpunt tactisch gezien niet te vermijden was, juist zoals die vreselijke pro-zionistische verklaringen. Mocht hij deze electorale retoriek in politiek omzetten dan zou hij ermee een ramp uitlokken. Meer troepen sturen naar Afghanistan, een van de meest ideale terreinen voor guerilla oorlogsvoering, werkt niet. Ook het uitkopen van Taliban bevelhebbers, zoals Gen. David Petraeus deed met de Sunni stammen in Irak, zal ook niet werken want de Taliban vormen een ideologisch zeer hechte macht; de rol van Islam fundamentalisme en Afghaans nationalisme is er te vergelijken met de rol van communisme en nationalisme tijdens de oorlog in Viëtnam. Kortom, Afghanistan kan niet meer gestabiliseerd worden, noch met harde of met zachte hand , noch met beide tegelijk. Het lot van de Britten en de Soviëts die in hun nederlaag beschaamd moesten afdruipen, staat Amerika daar te wachten. Ophouden, en wel nu onmiddellijk, en zich terug trekken met een minimum van eer en orde; dat is het enige alternatief.

Gedurende de campagne toonde Obama zich als een pragmaticus die, om zijn strategisch doel te bereiken, bereid was impopulariteit te riskeren door terug te komen op zijn woorden bvb. toen hij van richting veranderde voor een publieke financiering van zijn campagne. De negatieve ’fallout’ was gering gezien de progressieven inzagen dat het de bedoeling was de verkiezing te winnen en dat een enorme financiële steun via internet het middel was om de financiële voorsprong die de Republikeinen genoten, te overwinnen. Als hij doorgaat met zijn belofte de troepen uit Irak terug te trekken binnen een welbepaalde tijdspanne en terugkeert op zijn eigen woorden in verband met Afghanistan, zal dat gaan donderen aan de rechter zijde. Maar in een tijd waarin de meesten van de bevolking zich weinig aantrekken van ’Amerikaanse geloofwaardigheid’, zullen de gevolgen hanteerbaar zijn. Met een prijskaartje van thans 1 triljoen $ voor de Irak oorlog is, in tijden van nood thuis, het economisch argument voor een wegtrekken uit het Midden Oosten wel krachtig.

De eerste 100 dagen van Obama’s presidentschap zullen, gewoon zoals altijd, als wittebroodsweken zijn voor het Amerikaanse volk. Dan zou het de geschikte periode zijn om zich te ontdoen van de twee zware lasten, Irak en Afghanistan, die de Bush administratie hem zou willen aansmeren om zo de coalitie te breken die hem naar het Witte Huis hielp. Het zou de weg vrij maken om zich toe te spitsen op de werkelijk gigantische taak die voorligt: de hervorming van de Amerikaanse én de globale economie. Maar hij moet snel ageren, gebruik makend van de ontstuimige dagen van zijn romance met het Amerikaanse volk en van de verwarring binnen rechts.

Zal hij het doen? Waarschijnlijk niet. Maar dan is het terug één van zijn grootste bekwaamheden geweest van koers te veranderen en te verrassen.