De fiscale paradijzen: agenten van de financiële crisis

De fiscale en juridische paradijzen (FJP) zijn een beslissend instrument voor de opaciteit van de internationale financiële systemen. Deze ondoorzichtigheid speelde en speelt nog steeds een beslissende rol in de verspreiding van de twijfels en onzekerheden bij de banken en de financiële actoren, bij veel investeerders en bij kapitaalverschaffers. De commerciële wetgeving laat zeer vaak toe dat er maatschappijen opgericht worden waarbij de echte bevelgevers en de echte ontvangers verborgen blijven (trusts enz...). Door dit systeem zal het altijd zeer moeilijk blijven om de ‘verantwoordelijken‘ te kennen tegen wie de slachtoffers dan zouden kunnen procederen. De ongelukken met ‘afvalschepen’ die aan de basis liggen van de olierampen met enorme economische, sociale en ecologische schade, hebben telkens aan de mensen getoond hoe de multinationals beroep doen op de opeenstapeling van duistere juridische constructies die gelokaliseerd worden in een gamma van fiscale en juridische paradijzen. Deze mantelbedrijven, kunnen door particulieren en ondernemingen gebruikt worden, die advies krijgen van zakenadvocaten en van gespecialiseerde expertisekantoren, gelokaliseerd in de FJP, eventueel met ‘correspondenten’ in de bancaire netwerken van verschillende landen. Het is absoluut geen toeval dat 80% van de speculatieve investeringen (Hedge Funds) gelokaliseerd zijn in de FJP’s van een groot aantal Kaaimaneilanden. Heel vaak waren zij de opkopers van de aandelen die door de Amerikaanse hypotheekbanken werden uitgegeven.

Het bankgeheim dat in de fiscale paradijzen ongeveer absoluut wordt gehandhaafd, maakt het zeer moeilijk of onmogelijk om een juridische enquête te voeren. Dit maakt de ondoorzichtigheid van transacties, die werken met contractanten die in die fiscale paradijzen gelokaliseerd zijn, nog groter.

Om aantrekkelijk te zijn voor het mobiele kapitaal, bieden de fiscale paradijzen een regulering aan die uitzonderlijk laks en niet dwingend is. Het bestaan van deze zones ‘zonder wetten‘ weegt natuurlijk op het geheel van reguleringen dat door de andere staten zouden afgesproken worden. Vermits 50% van de internationale financiële transacties via deze belastingsparadijzen verloopt, zal de minste regelgeving en regulering voor de banksector en de financiële sector, uitgevaardigd door een staat of door een groep staten, grotendeels te niet gedaan worden. Deze regulering zou immers gelden voor de ondernemingen die in de Europese Unie gelokaliseerd zijn, maar de fiscale en juridische paradijzen zouden de zetels van deze bankinstellingen en van deze financiële instellingen onderdak kunnen verlenen. Bevrijd van deze reguleringen zouden deze ondernemingen dan overal offshore kunnen optreden. Zo gaat het ondermeer met de akkoorden van Basel (1996 en daarna in 2004 Basel II). De banken werden toen verplicht om een minimaal kapitaalvolume dat overeenkwam met 8% van hun risico activa opzij te houden. Met deze bescherming van hun solvabiliteit kunnen de banken, onderworpen aan deze reglementering, minder krediet geven. Ze moeten immers over voldoende eigen kapitaal beschikken om boven die 8% grens te blijven. Om deze regelgeving te omzeilen hebben de banken sommige van hun kredieten uit hun balans gehaald door ze te securitiseren als beveiliging en door ze op naam van nieuwe juridische entiteiten te brengen die niet onderworpen zijn aan deze reglementering want gelokaliseerd in belastingsparadijzen.

Bovendien door hun onbeperkte mogelijkheden om de kapitalen totaal vrij te laten circuleren over alle staatsgrenzen heen, gaan de belastingsparadijzen een afbouw van de verschillende nationale reguleringen bewerken. De landen willen inderdaad een deel van het mobiele kapitaal naar zich toe trekken, maar dit kan alleen als ze de veiligheidsreglementeringen verminderen. Verschillende regeringen verdedigen deze politiek van deregulering door te verwijzen naar de belastingsparadijzen die aan elke reglementering ontsnappen.

De ongelijke verdeling van de rijkdom is natuurlijk veel ouder dan de belastingsparadijzen maar de proliferatie van deze ‘wetteloze gebieden‘, de laatste 30 jaar, heeft wel degelijk een band met de grote toename van de ongelijkheden binnen de staten, zowel in het Noorden en in het Zuiden, als tussen de staten.

Het bestaan van de FJP maakt de belastingsfraude op grote schaal nog veel gemakkelijker voor de multinationale ondernemingen en voor de rijke particulieren, die gedeeltelijk of volledig kunnen ontsnappen aan de fiscus van de landen waarvan ze afkomstig zijn, en waarvan ze de nationaliteit hebben. Deze grote fraude zal het profijt doen groeien van de fraudeurs, terwijl de andere ondernemingen en de grote massa van particulieren meer belastingen zullen moeten betalen. Omdat liberale en sociaaldemocratische regeringen het voorbije decennium vooral een strategie van ‘belastingsverlagingen‘ hebben gevoerd (ligt electoraal zeer goed) wordt dit gecompenseerd door een verminderde sociale dienstverlening, waardoor nog eens de gewone werkende mensen werden getroffen. Het is nochtans zeer eenvoudig: Wat door de ene gefraudeerd wordt, wordt door de anderen min of meer bijbetaald via nieuwe belastingen of door herverdeling en door het verminderen van de openbare diensten. Doordat ze de grootschalige belastingsfraude in de hand werken, doordat ze havens van ’ peis en vree’ zijn voor de winsten van allerlei trafieken en van de grote corruptie, zijn de FJP het instrument bij uitstek om de ongelijkheden te vergroten en de concentratie van enorme financiële massa’s van allerlei origine (soms wettelijk, maar meestal illegaal en crimineel).

Zo worden enorme winsten geconcentreerd in deze gebieden zonder wetten. De belastingsparadijzen ontsnappen meer dan andere gebieden aan de reglementeringen en de taxaties. Gebruik makend van de anonimiteit en van het bankgeheim, gaan deze kapitalen maximaal profiteren van het princiep dat geleidelijk aan door alle landen sinds 1980 gehuldigd werd: de totale vrijheid voor het kapitaalverkeer. Deze financiële massa’s gaan zich over heel de planeet verplaatsen met de snelheid van de elektronica en zullen zo, meer dan ander kapitaal, deelnemen aan de speculaties op een veelheid van markten (petroleum, ertsen, granen, grondstoffen, afgeleide producten enz). Voor deze kapitaalmassa’s is het meestal voordeliger om te speculeren in de financiële wereld dan om te investeren in de reële economie, waar de winsten minder groot zijn, waar het om langere termijnen gaat en waar men gemakkelijker zijn anonieme en discrete positie verliest.

Het bestaan van enorme kapitaalmassa’s die voortspruiten uit de accumulatie van winsten door een zeer klein deeltje van de bevolking, gevolg van een steeds groter wordende ongelijke verdeling van de rijkdom, wordt een ‘luchtbellenmachine‘, vooral omdat deze kapitalen ‘zonder wet’, dankzij de belastingsparadijzen, meer risico’s kunnen nemen. Het teveel aan financiële mogelijkheden gaat meestal niet naar productieve investeringen, maar kan naar zeer diverse markten gaan (kunstwerken, vastgoed, internetactiviteiten enz...). Er wordt tijdelijk een grote vraag gecreëerd dit de markten naar omhoog duwt, waardoor ander kapitaal uitgenodigd wordt om aan de speculatie te participeren door zich in deze ‘goudader’ te storten, totdat de luchtbel uit elkaar springt.

De fiscale en juridische paradijzen zijn het hart van wat leidt tot financiële instabiliteit.

Want ze vergroten de opaciteit van de financiële relaties, ze bieden aan het kapitaal een minimale reglementering, ze dragen bij tot de geleidelijke afbouw van de wetgeving en van de reguleringen, ze participeren aan de creaties en de concentratie van enorme financiële massa’s en ze bieden dit kapitaal een omgeving aan die op de speculatie is gericht.

De houding van de ‘internationale gemeenschap‘: in het beste geval, dreigingen, maar niets effectief

Geconfronteerd met de omvang van de financiële en bancaire crisis, die geleidelijk bezit nam van de meeste financiële systemen in vele staten, hebben de regeringen beslist om enorme fondsen ter beschikking van de banken te stellen. Daarom hebben de politieke leiders hun discours aangepast om deze beslissingen te doen accepteren door hun publieke opinie.

Gisteren verkondigden ze nog dat de ‘kassa’s leeg waren‘ voor de loontrekkers, voor de werklozen, voor de gepensioneerden, voor de mensen in een moeilijke situatie, voor de openbare diensten, voor de scholen en voor de ziekenhuizen. En nu worden er plots miljarden dollars, ponden en euro’s gevonden voor de banken! Enkele bazen werden bestempeld als ‘schurken‘, enkele financiële operatoren werden bestempeld als ‘gek‘, aan enkele topmensen van banken die voor zichzelf een prachtige afscheidspremie bedisseld hadden, werd de les gespeld. De grote bazen uit de banksector hebben mooie woorden gesproken ‘dat nooit meer‘, net zoals men doet na elke overstroming en elke storm en ondertussen wacht men op de volgende. De roep om deugd en ethiek weerklonk langs alle kanten en aan de financiële actoren werd gevraagd om hun praktijken te herbekijken. De belangrijksten hebben bij hoog en bij laag gezworen dat ze zich beter gingen ‘zelfreguleren‘. Wat eenvoudig gezegd betekent dat ze niet bereid zijn om nieuwe wetten te aanvaarden, die zich met hun zaken zouden bemoeien. Met de grootste ernst hebben de professionals van financiën hun ‘code voor goed gedrag‘ terug boven gehaald, met dezelfde ernst hebben de politici deze mooie bedoelingen aanvaard!

De soap van de bonussen die de toplui zichzelf toekennen spreekt hier boekdelen. Er is geen enkele wet om dit te reglementeren, om deze bonussen te beperken, in te houden, of te belasten. Een gans andere situatie dan die van de werkloze, want hier beschikt de regering wel over de adequate maatregelen om hen te straffen of uit te sluiten wanneer hij een redelijk werkaanbod niet aanvaardt.

De regeringen beperken zich tot de boodschap aan de banken dat het bij de bevolking in slechte aarde zal vallen wanneer deze bonussen behouden blijven terwijl er tezelfdertijd enorme sommen gemeenschapsgeld door de banken ontvangen worden.

Wat de G20 betreft. Het was al slecht begonnen op 15 november 2008 op de eerste samenkomst van de 20 staatshoofden in Washington om ‘de ernstige moeilijkheden die de financiële markten en de wereldeconomie treffen, aan te pakken‘. In de slottekst is er gewoonweg geen vermelding van de belastingsparadijzen, er werden enkel wat maatregelen op de middellange termijn afgesproken: ‘de nationale en regionale autoriteiten moeten nationale en internationale maatregelen nemen om het financieel wereldsysteem te beschermen tegen jurisdicties die niet willen coöpereren en die niet transparant zijn en die daardoor tot illegale financiële activiteiten kunnen leiden‘. Men had mogen verwachten dat de G20 onmiddellijk enkele concrete en gezamenlijke beslissingen zouden genomen hebben tegen de Fiscale en Juridische Paradijzen. Zo had men hun impact op de wereldfinanciën onmiddellijk kunnen beperken en zo zou men ook de ondoorzichtigheid en de instabiliteit die ze verspreiden kunnen counteren. De G20 verwijst het probleem naar de verschillende staten. De recente crisis toonde het nogmaals aan: in een globaal systeem van concurrentie tussen gebieden, weigeren de belastingsparadijzen elke maatregel die als dwingend zou kunnen ervaren worden tegenover het ‘heilige’ principe van de totale vrijheid van het kapitaal om de circuleren op onze planeet.

Heel concreet betekent dit: alles gaat gewoon verder zoals vroeger !

Ageren tegen de belastingsparadijzen is absoluut noodzakelijk en mogelijk

Omdat deze crisis zich binnen enkele jaren niet zou herhalen wanneer weer een nieuwe speculatieve luchtbel aan de basis ligt van weer een nieuwe financiële crisis. Om deze crisis af te remmen en haar proliferatie naar vele sectoren van de economie en naar brede lagen van de bevolking in de meeste continenten tegen te gaan, ontwikkelde Attac een reeks voorstellen. Meer speciaal naar het bestaan van de financiële paradijzen. Deze crisis heeft aan de publieke opinie duidelijk gemaakt hoe schadelijk deze ‘zones buiten de wet’ voor het functioneren van en voor de stabiliteit van de financiële markten en voor de ongelijke verdeling van de rijkdom. De eisen van Attac vinden dus in deze crisis al hun relevantie.

Om de FJP geleidelijk te doen verdwijnen moet men in twee richtingen werken. Enerzijds moeten er internationale normen bepaald worden die alle staten zouden moeten aanvaarden die willen strijden tegen de financiële crisis. Deze normen zouden dan ter ondertekening voorgelegd worden aan de belastingsparadijzen. Zo zou de financiële circulatie gereglementeerd worden ondermeer door een afschaffing van het bankgeheim en de verplichting om administratief en gerechtelijk mee te werken met de internationale gemeenschap. Anderzijds zouden de staten de financiële transacties moeten nietig verklaren afgesloten tussen operatoren die op hun grondgebied gedomicilieerd zijn en banken die zich in zo’n gebieden bevinden en weigeren aan de internationale regelgeving mee te werken.

Natuurlijk moet er dan een internationaal organisme geïnstalleerd worden die ter plekke de correcte toepassing van deze normen en reglementeringen kan controleren.

Om effectief en efficiënt te zijn hoeft zo een akkoord niet noodzakelijk door alle leden van de VN getekend worden, als de G20 tekenen zou een wereldwijde toepassing volgen. Een akkoord van de leden van de EU zou voldoende zijn om het kader van de financiële relaties tussen de staten van Europa vast te leggen en de financiële relatie tussen Europa en de rest van de wereld. Elk land kan dan op landelijk niveau maatregelen treffen. Zo zou België aan de banken en bedrijven die overheidssteun krijgen kunnen verbieden om zakenrelaties te hebben met belastingsparadijzen.