De Tweede Wereldoorlog en de hedendaagse pacifisten

Op 1 september is het zeventig jaar geleden dat met de Duitse inval in Polen de Tweede Wereldoorlog begonnen is. Miljoenen mensen zijn erin omgekomen. Vandaag geloven de meeste Westerlingen dat een dergelijke katastrofe hen niet kan treffen.

In 1929 stond Duitsland aan de spits inzake wetenschap, techniek, kunst, literatuur en filosofie. Het werd toen voor onmogelijk gehouden dat vier jaar later Adolf Hitler kanselier zou worden, dat hij zes jaar daarna een oorlog zou ontketenen, erger dan de Eerste Wereldoorlog, en dat hij tijdens die oorlog miljoenen mensen zou laten ombrengen in gaskamers. De enorme werkloosheid, veroorzaakt door de ekonomische krisis, die begon in 1929, heeft op korte tijd in Duitsland het onmogelijke mogelijk gemaakt.

De geschiedenis herhaalt zich nooit op dezelfde manier. Zowat iedereen is het er tegenwoordig over eens dat de huidige ekonomische krisis de ergste is sinds die van 1929, maar dankzij de socialisten zijn de gevolgen ervan voor de bevolking nu veel minder erg dan toen. De socialisten hebben er immers voor gezorgd dat werklozen een vervangingsinkomen krijgen, waardoor de verschrikkelijke ellende voorkomen wordt, die in de jaren dertig van de twintigste eeuw miljoenen radeloze mensen in de armen van Hitler gedreven heeft. Maar dat betekent niet dat de huidige ekonomische krisis niet tot een katastrofe kan leiden, zij het dan van een heel andere aard dan een nieuwe wereldoorlog.

Voortdurend gaan er stemmen op om de werklozensteun te beperken in de tijd en om meer werklozen uit te sluiten. Als een rechtse regering zo iets zou kunnen doorvoeren, zouden veel werklozen er weer even erg aan toe zijn als de werklozen van de vorige grote krisis van het kapitalisme. Niemand kan voorspellen hoelang de krisis zal duren en hoeveel mensen nog werkloos zullen worden. Bovendien kan de neoliberale mondialisering ook zonder de huidige krisis van het kapitalisme leiden tot een vermindering van de welvaart in het Westen en rechtse regeringen zullen er dan wel voor zorgen dat vooral de armen daar het slachtoffer van zijn en dat de rijken zoveel mogelijk gespaard worden. En dan is er nog het belangrijkste probleem, dat sommigen momenteel wat lijken te negeren, namelijk de opwarming van de aarde.

Een deelnemer aan een recent debat op de Gentse Feesten, die had durven zeggen dat een eenzijdige uitroeping van de Vlaamse onafhankelijkheid tot geweld zou kunnen leiden, ontlokte grote verontwaardiging bij een gekend journalist, waarna een prof een overzicht gaf van het geweld in België na de Tweede Wereldoorlog, waarbij hij erop wees dat dit geweld te verklaren is door het feit dat de bevolking ten tijde van de koningskwestie, de schoolstrijd en de staking van 1960-1961 sterk geëngageerd was, wat vandaag niet het geval is.

Deze twee intellektuelen hebben natuurlijk gelijk door te stellen dat momenteel de uitroeping van de Vlaamse onafhankelijkheid door het Vlaams Parlement uitgesloten is, gewoon omdat de omstandigheden daarvoor niet geschikt zijn. Maar wanneer de werkloosheid als gevolg van de krisis dramatische afmetingen zou aannemen, de werklozen door maatregelen van een rechtse regering tot wanhoop zouden gedreven worden en de neoliberale mondialisering en de opwarming van de aarde zeer ernstige problemen zouden veroorzaken, zou door angst en wanhoop in Vlaanderen elke dwaasheid mogelijk zijn, ook de uitroeping van de Vlaamse onafhankelijkheid door een chauvinistisch parlement, gevolgd door een kleine oorlog voor zes faciliteitengemeenten.

Wie zegt dat de komende jaren groot politiek geweld onmogelijk is in België, zegt tegelijkertijd dat de krisis van het kapitalisme, de neoliberale mondialisering en de opwarming van de aarde geen dramatische gevolgen kunnen hebben, dat ze niet kunnen leiden tot een vermindering van de levensstandaard van de bevolking, massale werkloosheid en een massale inwijking van radeloze slachtoffers uit niet-Europese landen.

Voor de zoveelste keer in de geschiedenis bewijst het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog dat de mens in zeer specifieke omstandigheden tot grote dwaasheden en verschrikkelijke wreedheden in staat is. Wanhoop, angst en domheid hadden voor gevolg dat een goede twintig jaar na het einde van de Eerste Wereldoorlog, die men "de grote oorlog" genoemd had, een nog ergere oorlog uitbrak. Nochtans was er na de slachtpartij van 1914-1918 grote eensgezindheid om nooit meer oorlog te voeren. Zonder de krisis van het kapitalisme in de jaren dertig van de vorige eeuw was die nieuwe oorlog er wellicht ook nooit gekomen.

De door het kapitalisme uitgebuite arbeiders kregen in 1914 in het kader van de verdediging van hun vaderlanden een nieuwe opdracht van hun bazen: ze moesten zoveel mogelijk arbeiders van de vijandige staten ombrengen, ook al hadden die hen helemaal niets misdaan. Duitse arbeiders moesten Franse en Britse arbeiders vermoorden, Franse en Britse arbeiders moesten Duitse arbeiders vermoorden. Het werd een vier jaar durende slachting, zoals de wereld er nog nooit een gekend had. Het is dan ook volkomen logisch dat de socialisten deze oorlog verfoeiden, die op een bijzonder lichtzinige manier ontketend was, en dat ze er prat op gingen pacifist te zijn. Voor hen was een oorlog onaanvaardbaar, waarin de slachtoffers van het kapitalisme in het belang van hun uitbuiters andere slachtoffers van het kapitalisme moesten doden of voor het leven verminken.

Volgens de neoliberalen en hun lakeien en kollaborateurs stemt de bevolking in tijden van krisis voor rechtse partijen, die hen zekerheid zouden bieden. In 1936 ging het er in Spanje en Frankrijk nochtans heel anders aan toe. In beide landen brachten de verkiezingen linkse Volksfrontregeringn aan de macht. In Frankrijk ging dat gepaard met een algemene onbeperkte staking, die op een snelle manier sociale verwezenlijkingen, zoals de betaalde vakantie voor de arbeiders, mogelijk maakte. In Spanje poogde het leger onder leiding van Franco de macht te grijpen, maar door het moedige en efficiënte verzet van de arbeiders mislukte zijn staatsgreep en had hij een burgeroorlog van drie jaar nodig om de demokratie te vernietigen, waarvoor hij de steun kreeg van Italiaanse en Duitse troepen, terwijl de demokratieën zich onthielden van elke militaire interventie.

Hulp kreeg de Spaanse republiek wel van vrijwilligers uit vele Europese landen, waaronder België, die de Internationale Brigades vormden. Onder hen waren er heel wat socialisten, die begrepen hadden dat er een verschil is tussen een oorlog voor de belangen van hun bazen en een oorlog ter verdediging van de vrijheid en de mensenrechten. Vechten voor het kapitaal vonden ze immoreel en misdadig, vechten voor de rechten van hun Spaanse kameraden beschouwden ze als hun plicht.

De Spaanse burgeroorlog was het voorspel tot de Tweede Wereldoorlog. De Duitse luchtmacht had er geoefend, de demokratieën hadden toegekeken. Vijf maanden na de val van Madrid begon Hitler zijn groot Arisch bloedbad.

De Tweede Wereldoorlog was net als de Spaanse burgeroorlog een oorlog met als inzet het behoud van de vrijheid en de mensenrechten. De socialisten, die na de Eerste Wereldoorlog overtuigde pacifisten waren, sloten zich aan bij het verzet en voor sommigen betekende dat gewapend verzet, dus het doden van vijanden. Pacifist tijdens de Eerste Wereldoorlog namen ze vrijwillig en geestdriftig deel aan de Tweede Wereldoorlog.

In België ging het daarbij vooral om strijd tegen de kollaborateurs. Vooral de laatste maanden voor de bevrijding van het land ging het er erg bloedig aan toe. Binnen de oorlog kende België een soort burgeroorlog, met alles wat die meebrengt aan wederzijdse wreedheden tussen de strijdende partijen.

Als ik hedendaagse pacifisten bezig hoor, is het net alsof ze nog nooit van de Spaanse burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog gehoord hebben. Ze zijn tegen oorlog, ze zijn tegen vechten. Voor hen speelt het geen enkele rol, waarom het oorlog is en waarvoor er gevochten wordt. Toegepast op de Spaanse burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog betekenen de opvattingen van deze brave mensen dat wie in Spanje gaan vechten is voor de republiek of in eigen land deelgenomen heeft aan het gewapend verzet tegen de nazi’s, verkeerd gehandeld heeft. Alleen durven ze dat nooit luidop zeggen.

Natuurlijk zijn onze pacifisten geen voorstanders van diktatuur en fascisme, maar zij sluiten wel hun ogen voor de harde realiteit op deze planeet en die realiteit is dat men zich tegen geweld alleen maar met geweld kan verdedigen, zoals de hele geschiedenis aantoont. Ze doen mij denken aan de kristenen, die nu al tweeduizend jaar de mensen, die afzien van geweld om hun rechten te verdedigen, als beloning voor hun braafheid na hun dood een eeuwig verblijf in de hemel beloven. De pacifisten spreken niet over een hemel. Zij proberen ons wijs te maken dat op aarde alles in orde komt, als we maar geen geweld gebruiken.

Daarom houd ik niet van de hedendaagse pacifisten.