Attac logo
Associatief netwerk voor een Taks op financiële Transacties
en voor het Aansterken van de Civiele maatschappij
Beginpagina    Zand in de Machine    ZidM > 01 - 03/2010    Letland, het neoliberaalste jongetje van de klas  
| thema: europa , financiële crisis , internationale instellingen  |
 

Letland, het neoliberaalste jongetje van de klas

> Mark Weisbrot - gepubliceerd op 27 februari 2010

In Letland kan je de schade merken veroorzaakt door een extreem-rechtse economische politiek en gesteund door de Europese Unie en het IMF.

Letland heeft een wereldhistorisch record gebroken door een daling te noteren van meer dan 24 procent van zijn economie in twee jaar tijd. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voorspelt dat 2010 nog een slecht jaar zal zijn met opnieuw een daling van het Bruto Binnenlands Product met 4 procent. De prognose van het IMF is een daling van 30 % van de piek tot het dal.

Dit is meer dan in de Verenigde Staten tijdens de grote depressie van 1929 tot 1933.

De tekenen van recessie zijn duidelijker zichtbaar voor de mensen die leven in Letland - restaurants en coffeeshops hebben de meeste van hun klanten verloren en de bouwsector is vrijwel tot stilstand gekomen. De emigratie is gestegen.

Maar de regering zal doorgaan met haar "procyclisch begrotingsbeleid”, dat zei Uldis Rutkaste, een econoom die Plaatsvervangend Hoofd is van de Afdeling Monetair Beleid en adviseur van de president van de Letse Centrale Bank, op een openbare ontmoeting met honderden mensen in Letland. Het woord "procyclisch", dat hij gebruikt, verwijst naar een beleid dat de neerwaartse trend van de economie nog zal versterken. Dit zou blijven doorgaan, zei hij, totdat de lonen verder gedaald zijn.

Het is moeilijk voor te stellen dat een officiële regeringswoordvoerder in de Verenigde Staten of West-Europa of zelfs in de meeste landen van de wereld zoiets in het openbaar zou durven zeggen. Maar Letland wordt bestuurd door “true believers” en ze blijven die koers volgen zolang hun burgers bereid zijn dat te aanvaarden.

Wat is de redenering om het tegengestelde te doen van wat de meeste regeringen in de wereld nu proberen doen, namelijk het bevorderen van hun economie met een contracyclisch beleid om zo het herstel van de wereldwijde recessie te bespoedigen? En dan nog in een land dat de hoogste recessie in de wereld heeft meegemaakt?

De logica gaat als volgt: Letland heeft een vaste wisselkoers, met de munt vastgekoppeld aan de euro en de regering wil deze optie niet wijzigen. Als deze nominale wisselkoers vast blijft staan (op 0,7 euro voor 1 Lats), dan is de enige weg om de waarde van de munt internationaal ook te doen dalen, dat te doen in "reële cijfers". Dit betekent zowel lonen en prijzen doen dalen. Met andere woorden, de productie van Letland kan internationaal meer concurrerend worden door een verlaging van prijzen en lonen intern, terwijl de internationale valutawisselkoers vast blijft.

Hoewel dit theoretisch mogelijk is, is het buitengewoon moeilijk in de praktijk - en zelfs als het "succesvol" zou zijn, betekent dit de ziekte genezen door de patiënt te doden. De werkloosheid in Letland is boven de 22 procent gestegen, en ondanks het wereldrecord van daling van het Bruto Binnenlands Product, is de reële wisselkoers nauwelijks veranderd, zoals onlangs vastgesteld door het IMF.

Een overgewaardeerde wisselkoers is slecht voor de uitvoer van een land doordat ze de uitvoer duurder maakt en moedigt vooral de invoer aan doordat die kunstmatig goedkoop wordt.

Maar in dit geval is het directe effect op de handel van de overgewaardeerde wisselkoers maar een klein deel van het probleem. Het groter probleem is het vasthouden van de regering aan de PEG-ratio(1)> en dat maakt het buitengewoon moeilijk of zelfs onmogelijk om een beleid te voeren dat de economie uit de recessie kan helpen. Dit gaat over het fiscaal beleid, zoals hierboven vermeld: als onderdeel van een overeenkomst met het IMF voor een lening, heeft de regering aanvaard om te snoeien in de begroting en belastingverlagingen ten belope van 6,5 procent van het BBP in 2010. Het IMF erkent dat de economie daardoor verder zal verzwakken in 2010.

Vervolgens is er het monetair beleid - in de Verenigde Staten heeft de FED de korte termijn rente tot nul herleid en heeft aan geldschepping gedaan om de recessie tegen te gaan. De Letse Centrale Bank mag geen expansief monetair beleid voeren vanwege de vrees dat dit het vertrouwen zou kunnen ondermijnen in de PEG-ratio. Dat maakt dat de Letse regering in de onfortuinlijke situatie terecht komt waarbij de drie grote economische beleidsinstrumenten om een recessie te neutraliseren (een fiscaal beleid, een monetair beleid en een wisselkoersbeleid) sterk worden ingeperkt of zelfs tegengewerkt door een procyclisch beleid.

Het handhaven van de vaste overgewaardeerde wisselkoers creëert ook enorme onzekerheid die investeringen ondermijnt en kapitaalvlucht veroorzaakt. Het IMF voorziet dat nog eens 1,5 miljard euro het land zal ontvluchten dit jaar. Investeerders en spaarders maken zich zorgen dat de munt zal worden gedevalueerd, ongeacht de belofte van de regering om niet te devalueren.

De regering heeft gepleit dat Letland geen andere keuze heeft dan het handhaven van de PEG-ratio. Het alternatief zou erger zijn, zegt de regering: een devaluatie zou de inflatie torenhoog doen stijgen (omdat de invoerprijzen zouden stijgen). En gezien zo’n 85 procent van binnenlandse leningen in euro zijn, is er nog meer schrik dat een devaluatie zou leiden tot een golf van faillissementen.

De vrees voor een galopperende inflatie in Letland is overdreven; de inflatie in Letland is negatief en gaat nog verder naar beneden. Dankzij de depressie is de invoer gedaald tot 31 procent van het BBP, dat was 52 procent in 2007.
Dat vermindert de inflatoire gevolgen van een devaluatie. Maar vooral is deflatie een grotere bedreiging voor economisch herstel, want - zoals het IMF heeft opgemerkt – dat verhoogt de last van de openbare schuld die nu al torenhoog groeit. Een devaluatie zou deze problemen helpen oplossen.

Maar het probleem van de leningen in vreemde valuta is een ernstig probleem, en zou moeten aangepakt worden. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door huiseigenaars hun leningen te laten terugbetalen in lats (de Letse munt) aan de huidige wisselkoers; waarbij de regering een deel van de verliezen voor zich neemt. Er zijn manieren om ervoor te zorgen dat de meerderheid van de mensen niet de last van de aanpassingen hoeft te dragen en de regering zou met zo’n plan moeten komen.

Het heeft geen zin om de Letse economie verder te doen krimpen, met geen enkel uitzicht op het einde van de recessie, gewoon om de PEG-ratio van wisselkoers te handhaven. Argentinië heeft dit geprobeerd van 1998 tot 2002, en had toen ook te lijden met de ergste recessie ooit en heeft tijdens die jaren 42 procent van de huishoudens in de armoede geduwd. Na de devaluatie, is de economie nog slechts één kwartaal gedaald en vervolgens aan een opmerkelijk herstel begonnen met een groei van meer dan 60 procent in de zes jaar daarna.

Daartegenover voorziet het IMF voor Letland – en dat lijken overdreven optimistische schattingen – dat de economie in 2014 nog meer gekrompen zal zijn dan in 2006. En om de zaken nog erger te maken, wordt een overheidsschuld voorspeld van 90 procent van het BBP in 2014 –veel hoger dan de limiet van 60 procent die vereist wordt door de EU als Letland wil aansluiten bij de eurozone. En net dat aansluiten bij de eurozone was één van de belangrijkste doelstellingen en motivering voor het vasthouden aan de PEG-ratio om het land uit de hel te halen - maar deze strategie lijkt steeds meer onrealistisch.

Het IMF heeft lang een dubbele moraal gehanteerd op vlak van macro-economisch beleid: voor de rijke landen over het algemeen een keynesiaans beleid, waarin wordt gepleit voor een contracyclisch fiscaal en monetair beleid zoals de Verenigde Staten heeft toegepast tijdens de huidige recessie. Maar voor de landen met een laag of middelgroot inkomen heeft het IMF vaak het tegengestelde beleid doorgeduwd.

Maar eerlijk gezegd, het IMF is niet de drijvende kracht achter deze besluiten - het zijn veeleer de Europese regeringen, die het meeste geld lenen aan Letland. En hier gaat het IMF mee met de Europese Unie, hoewel het duidelijk is dat de economen zien dat dit beleid verkeerd is. Natuurlijk is de Letse regering ook een groot voorstander van het vasthouden aan de PEG-ratio, maar er is een grens aan wat de Letten zullen blijven slikken. Uiteraard leent de EU geen geld voor een beleid dat het verwerpelijk vindt. De EU-regeringen spelen hier dan ook een cruciale rol.

Ze hebben in dit geval een enorm belangenconflict.
Hun banken - waaronder die van Oostenrijk, Zweden, België, Nederland en Frankrijk - hebben honderden miljarden dollars leningen in euro verstrekt aan Midden- en Oost-Europa. Een devaluatie in Letland kan gevolgd worden in andere landen als Litouwen, Estland en Bulgarije, en tekorten veroorzaken op de tegoeden van die ‘slechte’ leningen die die banken tijdens de jaren van de financiële bubble hebben verstrekt aan alle landen in de regio. Het is waarschijnlijk om die reden dat Europa vorig jaar haar bijdrage aan het IMF met 175 miljard dollar verhoogd heeft. Aangevuld met de 108 miljard dollar van het Amerikaanse Congres en 100 miljard dollar uit Japan.

Terwijl ze Letland op dit moment uitpersen en het IMF druk uitoefent op andere landen om de uitgaven beperken, zullen er honderden miljarden dollars belastinggeld klaar staan om de Europese banken te redden als dat nodig zou blijken.

Dit deel van het verhaal is de Amerikanen ook bekend. Ze hebben gemerkt hoe de grootste financiële instellingen prioriteit hebben gekregen van de regering - en die doen het inderdaad heel goed op dit moment, terwijl miljoenen mensen hun huizen en hun baan verloren hebben.

Letland echter is een extreem geval, omdat het macro-economisch beleid zo extreem rechts is, even brutaal als in de 19 eeuw. De Wereldbank heeft zelfs geklaagd over de pensioenbezuinigingen die de armen onredelijk hard treffen en over de schade op lange termijn aan het onderwijs door bezuinigingen in die sector.

Er is absoluut geen enkel excuus om dit beleid, verder te zetten.


Nota van de vertaler
(1)> Een waardering voor het bepalen van de relatieve trade-off tussen de prijs van een aandeel, de gegenereerde winst per aandeel en de verwachte groei. Hier het vasthouden aan de vaste wisselkoers tussen de Letse munt en de euro.

Latvia Shows the Damage That Far Right Economic Policy Can Do werd vertaald door Willem De Witte waarvoor onze dank.

Spip-redacteur:   francis
 

Reageer op dit artikel

 
In- & Uitschrijven
Zand in de machine




Attac persberichten




Kalender
« Februari 2018 »
M D W D V Z Z
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 1 2 3 4
 
Trefwoorden
 
 Attac Vlaanderen  |  Statistieken  |  Privé-ruimte  |  Alle rubrieken  |  Alle documenten

Verwittiging - De gepubliceerde documenten weerspiegelen, tenzij anders vermeld, niet noodzakelijk het standpunt van Attac Vlaanderen. Zij zijn de standpunten van hun auteur(s) en eventueel van werkgroepen of andere organisaties. Dat de documenten hier gepubliceerd worden is omdat wij willen meegenieten van beschikbare ideeën en expertises om samen onze toekomst te heroveren en aan die andere mogelijke wereld te werken.

Logo Creative Commons
Alle teksten van deze site mogen gebruikt en gecopiëerd worden onder de voorwaarden van toepassing van de Creative Commons Licentie.