Attac logo
Associatief netwerk voor een Taks op financiële Transacties
en voor het Aansterken van de Civiele maatschappij
Beginpagina    Zand in de Machine    ZidM > 02 - 06/2013    Na de slavenhandel, de belastingparadijzen  
| thema: belastingparadijzen  |
 

Na de slavenhandel, de belastingparadijzen

> OPINIE DRIES LESAGE - gepubliceerd op 6 april 2013

Dries Lesage is professor internationale politiek aan de UGent. Hij volgt al jaren het thema van mondialisering en fiscale rechtvaardigheid. "Expert en activist Raymond Baker vergelijkt de belastingparadijzen met slavenhandel. Ondanks alle maatschappelijke schade vond een deel van de publieke opinie dat eeuwenlang doodnormaal, totdat er te veel protest tegen kwam. Het lijkt erop dat wij nu ook in deze fase zijn aanbeland", schrijft hij. Deze opinie verscheen in De Morgen.

Lees verder...

Het nieuws van de lekken uit belastingparadijzen sloeg in als een bom. Maar wat nu bekend raakt, hoeft niet te verbazen. Belastingparadijzen als Zwitserland, de Bahama’s, Dubai of Mauritius zijn geen marginale verschijnselen, maar wezenlijke onderdelen van het mondiale kapitalistische systeem. Het zijn niet alleen drugskartels, terroristen en dictators die er bankieren. Ook ontelbare ’nette’ multinationals en miljonairs maken gebruik van hun discrete financiële diensten. Door het sterke bankgeheim en de beperkte regulering spelen belastingparadijzen al decennia een kwalijke rol op het vlak misdaadfinanciering, financiële destabilisering en belastingontduiking tegelijk, en dit ten koste van de hele wereldbevolking. Hoe dit fenomeen zulke vormen heeft kunnen aannemen, en vooral, waarom het nu al zo lang wordt gedoogd, is een raadsel waarover sociale wetenschappers en vele anderen zich ernstig zouden moeten buigen.

Er waren een ongeziene wereldcrisis en pijnlijke gaten in de nationale begrotingen voor nodig opdat meer ogen zouden opengaan voor deze ongemakkelijke realiteit. Want dat doen we graag, stukken van de werkelijkheid wegtoveren, om ons tevreden te stellen met een erg onvolledig wereldbeeld. Hiervoor bestaan verschillende motieven. Voor vele burgers, journalisten en parlementsleden is fiscale spitstechnologie simpelweg te ingewikkeld. Omdat het ons petje te boven gaat, zijn we geen partners in de discussie. Dan is er het kleine kransje van experten, zoals gespecialiseerde boekhouders, advocaten, bankiers en academici. Zonder te willen veralgemenen, wordt een niet onbelangrijk deel onder hen zélf ingehuurd door gebruikers van belastingparadijzen. Een ander deel is het niet gewend om jarenlang op de barricaden te staan. Zo zorgen de enorme techniciteit en complexiteit voor een groot democratisch deficit.

Neoliberale conditionering
Ten slotte kun je je afvragen waarom de regeringen van rijke en arme landen al zo lang talmen om in te grijpen. Misschien vonden ook zij dit dossier niet opwindend genoeg voor electoraal gewin. Misschien waren er vrienden, zakenrelaties of partijgenoten die uit de wind moesten worden gehouden - talrijke schandalen in diverse landen bieden hiervoor indicaties. Misschien vonden ze het om ideologische redenen prima dat bedrijven en superrijken via belastingparadijzen hun bijdrage konden beperken. Beleidsmensen die het goed meenden, raakten ontmoedigd door de onwil van andere landen.

Daarom wordt het fiscale debat al te vaak gereduceerd tot hetgeen we onmiddellijk kunnen waarnemen: de zware lasten op arbeid, de fiscale klachten van kleine ondernemingen, de eisen van sommige grote bedrijven die dreigen met delokalisatie. Inzicht in de rest van het plaatje blijft beperkt. We staan als samenleving te weinig stil bij wat gezamenlijke internationale actie zou kunnen doen om de winsten uit veel grotere kapitalen aan te spreken. De neoliberale consensus sinds de jaren ’80 heeft ons ook doen geloven dat nationale staten geen verhaal meer hebben tegen het internationale mobiele kapitaal. Steeds loeren kapitaalvlucht en verlies van concurrentiekracht om de hoek. We zijn gaan aanvaarden dat belastinginspecteurs de boekhouding van kleine zelfstandigen binnenstebuiten keren, maar hun tanden stukbijten op de strategieën van veel machtiger spelers, die via Jersey of de Britse Maagdeneilanden de boel voor miljoenen euro belazeren. Dit kan populistisch klinken - maar juist onze schroom voor dit soort analyses zegt iets over de jarenlange neoliberale conditionering. En toch is het niet normaal dat de fiscale wetgeving wereldwijd gebruikt en misbruikt wordt om hallucinante vormen van ongelijkheid, die met geen enkel moreel argument kunnen worden gemotiveerd, nog te laten groeien.

Gelukkig is het niet zo dat er niets gebeurt, verre van. De meeste Westerse en andere landen proberen via antimisbruikbepalingen het effect van belastingparadijzen te beperken. De Europese Unie kent al jaren de Spaarrichtlijn die automatische uitwisseling van bankgegevens mogelijk maakt (ook al zitten er veel gaten en achterpoortjes in). De Verenigde Staten hebben met succes het Zwitserse bankgeheim gekraakt om de weinige belastingen die ze willen innen, ook daadwerkelijk te ontvangen. Agressieve vormen van belastingontwijking door multinationals staat nu hoog op de agenda van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de G20, de groep van machtigste industrie- en groeilanden. Dit jaar is eerlijke fiscaliteit zelfs een topprioriteit voor de G8, die wordt voorgezeten door de Britse premier Cameron. Maar deze groeiende aandacht bewijst dat de problemen zelf nog huizenhoog zijn.

Politiek groeit de consensus dat belastingparadijzen en overmatig bankgeheim moeten verdwijnen. Terecht maakt de Amerikaanse expert en activist Raymond Baker de vergelijking tussen de belastingparadijzen en de slavenhandel van weleer. Ondanks de onnoemelijke maatschappelijke schade, vond een deel van de publieke opinie het eeuwenlang doodnormaal, totdat er te veel protest tegen kwam. Het lijkt erop dat wij nu in deze fase zijn aanbeland, onder meer dankzij de strijd van een internationale coalitie zoals het Tax Justice Network.

Dit momentum mag niet verloren gaan. De G20 heeft zich vorig jaar principieel uitgesproken voor automatische uitwisseling van bankgegevens. Dit moeten ze nu hard maken, en opdringen aan de belastingparadijzen op straffe van sancties. De Europeanen die op dit vlak verder staan dan de anderen, hebben in de G8 en G20 tijdens dit cruciale jaar 2013 dus werk voor de boeg. Het is daarbij ook uitkijken hoe landen als China en Rusland zich in deze strijd zullen engageren.

Land per land rapporteren
Ten slotte pleiten heel wat sociale bewegingen voor een nieuwe norm inzake financiële rapportering door multinationals, zowel in Europa als wereldwijd. Nu reeds moeten zij jaarrapporten publiceren met data zoals de activa, omzet, loonkosten, winst en betaalde belastingen. Maar voortaan zou dit ook land per land moeten gebeuren. Op die manier zou iedereen inzage krijgen in hun fiscale strategieën. Dan kun je bijvoorbeeld zien hoe opvallend veel winst in belastingparadijzen komt bovendrijven, maar weinig belasting is betaald op plaatsen waar er reële productie is. Dankzij deze transparantie zullen multinationale bedrijven een grotere maatschappelijke druk voelen. Dit voorstel voor ’country-by-country reporting’ is allerminst marginaal, ook al werd het tien jaar geleden ontwikkeld door een paar financiële experts die de buik vol hadden van de gangbare praktijken. Vandaag wordt het gesteund door een meerderheid in het Europees Parlement, de Britse regering, de Financial Times en zovele anderen. Tijd voor de politieke wereld om het op te pikken en te realiseren.


Spip-redacteur:   jurgen
 

Reageer op dit artikel

 
In- & Uitschrijven
Zand in de machine




Attac persberichten




Kalender
« Februari 2018 »
M D W D V Z Z
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 1 2 3 4
 
Trefwoorden
 
 Attac Vlaanderen  |  Statistieken  |  Privé-ruimte  |  Alle rubrieken  |  Alle documenten

Verwittiging - De gepubliceerde documenten weerspiegelen, tenzij anders vermeld, niet noodzakelijk het standpunt van Attac Vlaanderen. Zij zijn de standpunten van hun auteur(s) en eventueel van werkgroepen of andere organisaties. Dat de documenten hier gepubliceerd worden is omdat wij willen meegenieten van beschikbare ideeën en expertises om samen onze toekomst te heroveren en aan die andere mogelijke wereld te werken.

Logo Creative Commons
Alle teksten van deze site mogen gebruikt en gecopiëerd worden onder de voorwaarden van toepassing van de Creative Commons Licentie.