Liever diensten van algemeen belang dan diensten in het openbaar

De ethiek van commerciële ondernemingen is concurrentie, de ethiek van openbare diensten die de natiestaat vertegenwoordigen, is samenwerking en sociale samenhang.
De Europese instellingen en de meerderheid van de regeringen van de lidstaten willen steeds meer liberalisering verwezenlijken om de uitbouw van de interne markt te voltooien. Het openstellen voor de concurrentie van de netten van vervoer en communicatie, van de energie (gas en elektriciteit) en van de distributie van water en het willen liberaliseren van nieuwe sectoren als gezondheidszorg, onderwijs en sociale bescherming en een arbeidsmarkt zonder regulering en zonder tussenkomst van de overheid kunnen alleen maar leiden tot een toename van ongelijkheden en van sociale problemen.

Een duidelijk en efficiënt beleid op het gebied van diensten van algemeen belang is er niet en soms is er zelfs helemaal geen beleid. Noch de Commissie, noch de Raad, noch het Parlement hebben zich uitgesproken over de doelstellingen van het beleid voor de diensten van algemeen belang.
Waar zijn de projecten voor het wegwerken van de verschillen tussen landen en regio’s op fiscaal en sociaal gebied ? Er wordt integendeel gebruik gemaakt van vrijstellingen van belastingen en van het manipuleren van sociale bijdragen om concurrentievoordelen te doen ontstaan. In dit perspectief kan de uitbreiding van Europa alleen maar tot rampen leiden. Concurrentie zonder regulering kan alleen maar leiden tot het ontstaan van monopolies en oligopolies. De aandeelhouders zullen winsten opstrijken ten nadele van de werknemers, de klanten en de gebruikers.

Europa heeft behoefte aan een sociaal pact, aan grondwettelijke regels die een verband vastleggen tussen de sociale kosten en het bruto product per hoofd en per regio, aan een index van de sociale vooruitgang en aan inhaal- en harmoniseringmaatregelen. Het is ook nodig:

• de diensten van algemeen belang te democratiseren
  
• Europese regels te bepalen voor de werking van de diensten van algemeen belang (opdrachten, wijze van financiering, werking en evaluatie)
• Europese diensten van algemeen belang in het leven te roepen (voedselveiligheid, veiligheid van lucht- en scheepvaart en van het spoor,...).

De schaamteloze pronkerige consumptie (kledij, cosmetica, wagens en in het algemeen goederen die uiterlijke tekens van rijkdom vormen) staat tegenover de consumptie van elementaire en sociale goederen. Gezondheid en onderwijs zijn de tegenpool van de Mercedes en de bontmantel. Er is een consumptie die beantwoordt aan elementaire behoeften, een schaamteloze consumptie en een gemeenschappelijke consumptie. Die drie consumptiewijzen kunnen niet op dezelfde wijze behandeld worden en de markt kan niet op dezelfde manier geregeld worden. De markt en de concurrentie kunnen de schaamteloze consumptie regelen, maar de overheid moet ingrijpen om de collectieve consumptie te reglementeren en aan iedereen het recht te waarborgen om zijn elementaire behoeften te voldoen.

De echte vrijheid bestaat erin zich ook te kunnen beperken. De overgang van de consumptie naar een meer individualistische logica vergroot de tegenstelling tussen wat ’privé’ en wat ’openbaar’ is. Men mag de consumptie in het openbaar of op een openbare plaats niet verwarren met een openbare dienst. De gsm is bijvoorbeeld een individualistisch product, dat toelaat een dienst in het openbaar te gebruiken, maar het is precies het tegenovergestelde van een openbare dienst. Als de moderne consument gelooft dat hij zijn keuze kan opleggen aan de producenten, vergist hij zich. Hij heeft nauwelijks de keuze tussen meerdere producten en diensten, tenminste als die keuzemogelijkheid er al is (kijk naar Microsoft). De moderne consument die gelooft dat producten en diensten speciaal voor zijn behoeften worden aangeboden, vergist zich opnieuw. Ze zijn immers slechts het resultaat van een ’flexibel’ aanbod, dat door de producenten georganiseerd wordt. Het is een schijnbare tegenstelling binnen deze maatschappij, die de verschillen ophemelt, maar waarin de meerderheid van de beslissingen de resultante zijn van een publieke keuze.

Daaruit volgt dat de diensten van algemeen belang, de productie van het menselijke, van de mens door de mens, zoals onderwijs, cultuur, gezondheid en alles wat noodzakelijk is voor het leven, niet mag overgelaten worden aan een regulering door de markten. De productiekosten voor het menselijke mogen niet op dezelfde wijze gemeten worden als de fabricatiekosten van een auto. Het menselijk kapitaal heeft niets te zien met het financieel kapitaal. Het eerste behoort tot de orde van de waarden, het tweede tot die van de voorwerpen. De productie van het menselijke mag niet verward worden met die van voorwerpen. Competitie is geen noodzaak door de natuur opgelegd, maar gevolg van de groeiende invloed van liberale economisten, van financiële instellingen die zij beheersen en van politici die zij beïnvloeden. Als we dat niet begrijpen, gaan wij een catastrofe tegemoet. Niet langer de reële behoeften van de mens worden in overweging genomen maar kunstmatige tegenwichten, gewild worden door de financiers.

De diensten van algemeen belang moeten verdedigd, ontwikkeld en gedemocratiseerd worden. Iedereen verwacht efficiënte diensten van algemeen belang, maar hun doeltreffendheid mag niet bepaald worden door hun productiekosten, zoals het beheer van ondernemingen niet mag verward worden met het bestuur en de instellingen van sociale regulering. Van het Europa in wording verwachten wij dat het zijn doelstellingen bepaalt en dat het zijn burgers toelaat eraan deel te nemen. Enkel de burgers zijn in staat te zeggen wat nodig is voor hun welzijn. De gekozen vertegenwoordigers kunnen het niet alleen doen. Hun voornaamste doel is zich opnieuw te laten verkiezen en niet het welzijn van de burgers te bepalen.

De vernieuwing van het Europees sociaal model zal er komen met de actieve deelneming van de burgers of zal er niet komen. Het sociale Europa zal evenmin uitgeroepen worden in naam van de actieve sociale staat.