5 jaar na Seattle

Toen de topontmoeting van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Seattle vijf jaar geleden mislukte, werd dit dikwijls geweten aan de onverwachte, massale en confronterende betogingen van andersglobalisten. In werkelijkheid was het natuurlijk een combinatie van factoren die de top deed mislukken. Wat ‘the battle of Seattle’ wel volledig op haar conto mag schrijven is dat het de WTO heel eventjes voorpaginanieuws maken. Ondertussen is de WTO al lang opnieuw verschoven naar de economische pagina’s, maar toch hebben ludieke persacties, lobbycampagnes en vooral de duizenden kleine lokale acties, voordrachten en ander pedagogische werk van andersglobalisten de organisatie een ruimere publieke bekendheid gegeven. Dat een groeiende groep mensen, in het bijzonder politici, nu weten dat de WTO-regels en onderhandelingen een belangrijke impact hebben op hun dagdagelijkse leven is zeker en vast de belangrijkste vooruitgang sinds Seattle. En dat knaagt traag maar gestaag aan de geloofwaardigheid van de WTO.

Recent werd de eerdere focus op het gebrek aan transparantie en democratie in de WTO-onderhandelingen verbreed met een campagne tegen liberaliseringen op zich, iets wat tot nu toe wel aanwezig was maar toch niet de hoofdlijn van de campagne was. Om strategische redenen werd er binnen het Europese anti-GATS netwerk voor gekozen de campagne toe te spitsen op de watersector, en ervoor te ijveren die sector uit de GATS-onderhandelingen te lichten (zie onder meer de ‘Pull the Plug’-campagne van de Britse World Development Movement en de geslaagde 11.11.11-campagne in eigen land). Water is in de letterlijke zin van het woord levensnoodzakelijk en er is ook heel wat symboliek mee verbonden. Bovendien zijn er heel wat voorbeelden te vinden van privatiseringen van de waterdistributie die fout gingen. De bedoeling is een domino-effect teweeg te brengen. Eens water eruit gelicht is, is het makkelijker ook te eisen dat andere sectoren ook uit de GATS gelicht worden.

Alhoewel de focus op water zeker zijn verdiensten heeft, moet er toch voor opgepast worden dat de bredere discussie over liberalisering niet verwaarloosd wordt. Het gaat er ten andere ook niet enkel om de liberalisering van de publieke diensten tegen te houden. Ook de liberalisering van andere sectoren die doorgaans niet als publieke dienst beschouwd worden verdient onze aandacht. Neem nu de liberalisering van de financiële dienstensector. Deze liberalisering dreigt allerlei voorzorgsmaatregelen in de financiële markten te ondermijnen en zo de instabiliteit van de financiële markten te verhogen. Ook nationale regelgeving die de transfer van financiële kennis en technologieën stimuleert komt bij en financiële dienstverlening aan de armen komt door de liberalisering van de financiële dienstensector onder druk te staan. Ook een rijk land als België ontsnapt niet aan deze trend. Het netwerk van bankkantoren en openbare geldautomaten wordt langzaam afgebouwd. Op dit moment zijn er nog 1152 openbare automaten in België. Dat zijn er 98 minder dan in 2000. 66 gemeenten beschikken niet over een openbare geldautomaat op hun grondgebied.

Een ander aspect van de WTO-problematiek dat naar de toekomst toe nog meer aandacht verdient is het zogenaamde ‘nieuwe constitutionalisme’. Dit is de trend waarbij economische instellingen zoals de WTO via wetgeving en rechtspraak economische beslissingen onttrekken aan democratische beslissingsprocedures. Het gaat hierbij niet enkel over het gebrek aan transparantie, dat reeds lang luid en duidelijk aangeklaagd wordt, maar ook over de GATS-regels die de democratische beleidsruimte van nationale, regionale en lokale overheden steeds verder inperken. De onderhandelingen rond binnenlandse regelgeving en de liberalisering van de markt van overheidsopdrachten (GATS Art. 13) zijn slechts twee voorbeelden van de manier waarop de WTO rechtstreeks ingrijpt op de bevoegdheden van democratisch verkozen overheden en hun beleid binnen een neoliberaal keurslijf duwt.

Alhoewel deze verschuiving zeker gezien wordt door de NGO’s en sociale bewegingen die de WTO van nabij opvolgen, wordt dit nog te weinig uitgespeeld naar de brede publieke opinie en lokale politici toe.

Dit artikel werd geschreven voor de WTO.zip special (nr. 51) naar aanleiding van de vijfde verjaardag van ’the battle of Seattle’.